پس از لقاح (ترکیب اسپرم و تخمک) در رحم، سلول تخم تشکیل شده و در آندومتر (دیواره رحم) لانه گزینی پیدا میکند و تا پایان بارداری در آنجا به رشد خود ادامه میدهد. در همان اوایل لانه گزینی، بافتی عروقی به نام جفت تشکیل شده که رابط بین جنین و رحم مادر هست و از این طریق اکسیژن و مواد غذایی لازم از مادر به جنین منتقل میشود. عروق جفت دارای نفوذ پذیری انتخابی می باشد به این معنا که فقط اکسیژن و مواد غذایی میتواند از دیواره آن عبور کرده و به جنین منتقل شوند و بسیاری از مواد مضر توانایی ورود به جنین را ندارند. در زایمان طبیعی حدود یک ساعت پس از خروج جنین، جفت خارج میشود در حالی که در زایمان به روش سزارین، خروج جفت بلافاصله پس از تولد نوزاد انجام می شود.
بند ناف عامل اتصال جنین به جفت
حاوی دو شریان (رگی که حاوی خون با میزان اکسیژن بالاتر هست) و یک ورید (رگی که حاوی خون با میزان کربن دی اکسید بالاتر هست) و پس از تولد نوزاد، جهت جلوگیری از خونریزی، بند ناف کلامپ می شود و حدود ۳ الی ۴ سانتی متر بالای محل کلامپ بریده می شود. خونی که در عروق بند ناف در جریان هست حاوی سلولهای بنیادی می باشد. سلولهای بنیادی سلولهای پر پتانسیلی بوده که توانایی تبدیل به همه نوع سلولها و بافت های بدن دارند. این سلولها نامیرا بوده و به دنبال تکثیر های پی در پی و تبدیل به سلولهای مختلف، نمی میرند و میتوانند کاملا عملکرد سلول مورد نظر را پیدا کنند. دسترسی به سلولهای بنیادی در نوزادان بسیار آسان بوده و با یک نمونه گیری ساده از خون بند ناف به راحتی میتوان به آن دسترسی داشت. علاوه بر خون بند ناف، نمونه مغز استخوان نیز حاوی یک تا چهار سلول های بنیادی می باشد و این در حالی هست که خون بند ناف حاوی کمتر از یک درصد سلول بنیادی می باشد اما دسترسی به آن ساده تر از مغز استخوان می باشد. امروزه استفاده از سلولهاط بنیادی خون بند ناف برای درمان بیماری ها و نیاز به پیوند اعضا، در بسیاری از کشورهای پیشرفته مورد توجه قرار گرفته است.
در ایران نیز در سالهای اخیر ذخیره خون بند ناف انجام میشود.
در این روش پس از جدا کردن بند ناف، به جای آن که بند ناف دور انداخته شود خون آن با سرنگ گرفته شده و در کیسه خون منتقل شده و به بانک خون برده و در آنجا نگهداری میشود. خون ذخیره شده میتواند در درمان بسیاری از بیماری های در طول زندگی نوزاد همچون کنسرهای خونی، مورد استفاده قرار بگیرد. تا کنون از سلولهای بنیادی در درمان بسیاری از بیماری ها نظیر دیابت تیپ یک، بیماریهای عصبی همچون پارکینسون و آلزایمر و بیماریهای روماتولوژیک نظیر لوپوس و…مورد استفاده قرار میگیرد.
بدخیمی های مغز استخوان
در بدخیمی های مغز استخوان مثل لوسمی نیز کاربرد دارد. یکی از مشکلاتی که در انتقال خون و پیوند وجود دارد این هست که عضو اهدایی میتواند انتقال دهنده بیماری های عفونی نظیر سایتومگال ویروس و…باشد. امکان این انتقال در نمونه خون بند ناف کمتر بوده و ایمن تر می باشد. در حدود نیمی از موارد، عضو پیوندی در بدن فرد گیرنده پیوند مورد حمله سیستم ایمنی واقع شده و این سبب رد پیوند می شود. با توجه به اینکه سلولهای بنیادی خون بند ناف از خود فرد گرفته شده، سیستم ایمنی به عنوان عامل بیگانه آن را شناسایی نکرده و احتمال رد پیوند کاهش پیدا میکند. دسترسی به سلولهای بنیادی بند آسانتر از پیدا کردن عضو پیوندی مناسب می باشد لذا ذخیره خون بند ناف مورد توجه قرار گرفته است.
معایب ذخیره سازی خون بند ناف
تنها عیب ذخیره سازی خون بند ناف هزینه بالای آن می باشد که سبب شده انجام این اقدام برای بسیاری از نوزادان مقدور نباشد.
شما میتوانید با استفاده از سامانه طبینجا بصورت آنلاین از متخصص زنان و زایمان ما نوبت بگیرید.