رفلاکس به بازگشت محتویات معده به مری گفته می شود که در شیرخواران شیوع زیادی دارد و با بزرگ شدن کودک برطرف می گردد. معمولا تا زمانی که شیرخوار رشد خوبی دارد، خوب شیر می خورد و به خوبی وزن گیری می کند جای نگرانی وجود ندارد ولی در برخی موارد رفلاکس نشاندهنده بیماری های دستگاه گوارشی است. از جمله این بیماری ها می توان به الرژی های غذایی مثل الرژی به پروتیین گاوی، تنگی پیلور (محل اتصال معده به روده) و انسداد ها اشاره کرد.
علایم رفلاکس
رفلاکس شیرخواری بصورت استفراغ یا خروج شیر از گوشه دهان کودک تظاهر پیدا می کند که همانطور که اشاره شد معمولا با بزرگ شدن کودک و رسیدن به سن یک سالگی برطرف می شود. گاهی نوزاد هنگام شیرخوردن سر را به سمت عقب و شکم را به سمت جلو می اورد و حالت کمانی بخود می گیرد. بیقراری و گریه های طولانی نیز از دیگر علایم رفلاکس است .
علت ایجاد رفلاکس
بین مری و معده اسفنگتری بنام اسفنگتر تحتانی مری یا LES قرار دارد که در حالت عادی فقط هنگام ورود غذا از مری به معده باز می شود و در سایر موارد مثل یک دریچه یکطرفه عمل کرده و جلوی بازگشت محتویات معده به مری را می گیرد. در شیرخواران بخصوص نوزادان نارس این دریچه رشد خوبی نکرده و عملکرد مناسبی ندارد که باعث برگشت محتویات معده و شیرخورده شده به دهان کودک می شود. این حالت با افزایش سن شیرخوار و تقویت عضلات اسفنگتر تحتانی مری برطرف می گردد. از علل مساعد کننده ایجاد رفلاکس در نوزادان وضعیت خوابیده نوزاد، تغذیه با مایعات و نارس بودن نوزاد است .
تشخیص رفلاکس
رفلاکس در شیرخوار یک حالت فیزیولوژیک و طبیعی تلقی می شود و معمولا پزشک با معاینه شیرخوار و بررسی رشد او تا حدی می تواند علل پاتولوژیک و بیماری ها را کنار بگذارد. در صورتی که شیرخوار از رشد خوبی برخوردار است و علایم دیگری ندارد معمولا نیازی به انجام اقدامات پاراکلینیکی وجود ندارد.
در صورت شک به بیماری های ایجاد کننده رفلاکس طبق صلاحدید پزشک اقداماتی از جمله ازمایش، عکس برداری قفسه سینه، اندوسکوپی و سونوگرافی انجام می شود. سونوگرافی تنگی پیلور یا تنگی محل اتصال معده به روده ها را نشان می دهد. عکسبرداری در تشخیص انسداد هرقسمتی از دستگاه گوارش کمک می کند.
درمان رفلاکس
در اکثر موارد نیاز به درمان دارویی وجود ندارد و با رعایت رژیم غذایی و نکات اشاره شده در زیر این حالت برطرف می گردد:
- بهتر است شیردهی با حجم کمتر و دفعات بیشتر انجام شود تا فشار معده کاهش پیدا کند.
- مادر نباید در حالت خوابیده به نوزاد شیر بدهد .بهتر است هنگام شیر دادن سر نوزاد را با زاویه 30 درجه در اغوش خود بگیرد تا جاذبه مانع بازگشت محتوبات معده گردد.
- بلافاصله بعد از شیردهی نوزاد را به حالت خوابیده در نیاورد و تا 15 دقیقه نوزاد روی شانه مادر باشد تا هم اروغ نوزاد گرفته شود و هوای موجود در معده تخلیه شود و هم بعلت تاثیر جاذبه احتمال برگشت محتویات معده کاهش پیدا کند.
- گاهی اوقات برای رد الرژی غذایی، پزشک به مادر توصیه می کند که موادی مانند لبنیات را از رژیم عذایی خود حذف کند.
- در شیرخوارانی که از شیشه شیر استفاده می کنند، گاهی تغییر سرشیشه و استفاده از سرشیشه با اندازه مناسب کمک زیادی به کودک می کند زیرا سرشیشه کوچک یا بزرگ موجب وارد شدن هوای بیشتر به معده کودک و بروز استفراع می شود.
- در برخی موارد با تغییر شیرخشک کودک و استفاده از شیرخشک های مخصوص ضد رفلاکس این حالت برطرف می گردد.
- در مواردی که رفلاکس شیرخوار با رعایت نکات فوق بهبود پیدا نکند و باعث ایجاد نگرانی در والدین شود می توان از داروهایی مثل رانیتیدین یا امپرازول برای کنترل استفراغ ها استفاده کرد.
- درمان جراحی در موارد اندکی برای تنگ کردن محل اتصال مری به معده یا برطرف کردن انسدادهای دستگاه گوارش انجام می گیرد.
علائم هشدار رفلاکس در شیرخوار
در صورتی که هریک از علایم زیر علاوه بر رفلاکس در شیرخوار دلبندتان وجود داشت حتما به پزشک مراجعه کنید:
1. عدم وزن گیری مناسب کودک
2. اجتناب از شیر خوردن
3. استفراغ های جهنده که محتویات معده با فشار از درون دهان و بینی کودک خارج می شود
4. استفراغ با حجم زیاد و دفعات زیاد در طول روز
5. استفراغ به رنگ سبز یا زرد
6. استفراغ با رگه های خونی یا ذرات سیاه رنگ مثل قهوه
7. عدم دفع مدفوع، مدفوع سیاه رنگ یا وجود خون در مدفوع
8. برجستگی و اتساع شکم
9. وجود سرفه مزمن یا مشکلات تنفسی
10. برطرف نشدن علایم تا 12 ماهگی یا بروز علائم بعد از 6 ماهگی
مطالعات حاکی از ان است که نوزادانی که بیشتر استفراغ می کنند ممکن است در بزرگسالی بیشتر از سایر افراد مستعد ابتلا به رفلاکس مری به معده باشند.
شما میتوانید با استفاده از سامانه ظبینجا بصورت آنلاین از متخصص کودکان ما نوبت بگیرید.