طرحواره ها ساختار یا چارچوبی اند که در سال هاي اولیه زندگی بر اساس تجربه کودك و اطرافیان او شکل می گیرند، به تبیین تجارب و پردازش رویدادها کمک می کنند و به آن ها معنا می بخشند. این سازه شناختی پایدار که در طول دوره کودکی یا نوجوانی شکل می گیرد، در سراسر عمر گسترش می یابد و تاپان عمر نیز با فرد همراهند. دیدگاه ما نسبت به خود، دیگران و جهان تحت تاثیر طرحواره هاي ماست. طرحواره های سالم با ارضای نیازهای اساسی کودکان شکل می گیرند.در صورت ارضای نیازهای اساسی، کودکان درباره خود، والدین، دیگر بزرگسالان و دنیا به صورت کلی تصویر مثبتی پیدا می کنند. اما اگر این نیاز ها ارضا نشوند و یا بیش از اندازه ارضا شوند موجب شکل گیرس طرحواره های ناسازگار اولیه می شوند.
نیازهای اساسی:
1.دلبستگی ایمن به دیگران (نیاز به امنیت، ثبات، محبت و پذیرش)
2.استقلال، کفایت و حس هویت
3.خودکنترلی و اعمال محدودیت های واقع بینانه
4.نیاز به خودانگیختگی و تفریح
5.آزادی در بیان نیازها و هیجان ها تجارب اولیه تاثیرگذار بر فرایند شکل گیری طرحواره ها را می توان به چهار دسته طبقه بندی کرد:
1.اولین دسته از تجارب اولیه ناخوشایند، ناشی از ارضا نشدن نیازهای طبیعی فرد در سنین کودکی است. فقدان عشق به ویژه عشق بی قید و شرط، بی ثباتی در رفتار والدین یا مراقبت کنندگان و بی توجهی به نیازهای کودك در شکل گیری طرحواره های نقص، رها شدگی یا طرد شدگی و محرومیت هیجانی موثر است.
2.دومین دسته از طرحواره ها که آسیب پذیری به صدمه و نقص و شرم هستند، به دنبال رویدادهای آسیب زای دوران کودکی شکل می گیرند. کودکان قربانی بدرفتای جسمی و جنسی دارای طرحواره نقص، شرم و بی کفایتی هستند.
3.سومین دسته از طرحواره ها بر اثر ارضای بی اندازه برخی نیازهایی شکل می گیرند که والدین گاه انقدر به کودك می بخشند که او را خفه می کنند. نمونه اش والدینی هستند که بی اندازه از کودك مراقبت و حمایت می کنند و با این اقدام او را ناتوان بار می آورند. در نتیجه مراقبت، توجه و حمایت بیش از اندازه، طرحواره های استحقاق/بزرگ منشی و وابستگی/بی کفایتی شکل می گیرند. این طرحواره ها ناشی از تضعیف یا له شدن نیاز به خودمختاري و ممانعت از روبه رو شدن کودك با واقعیت ها و محدودیت هاي جهان خارج است. زندگی اجتماعی ایجاب می کند که کودکان با قوانین و قواعد آشنا شوند. آن ها باید درك کنند کی و کجا بر نیازها و خواسته هاي خود پافشاري کنند،در چه جاهایی تحمل کنند و کجاها در برابر ناکامی ها بردباری ورزند. وقتی چنین اتفاقی نمی افتد، طرحواره های منفی شکل می گیرند.
4. نوع چهارم تجارب اولیه زندگی که در شکل گیری طرحواره ها موثرند عبارت اند از: درونی کردن یا همانند سازی با افکار، احساسات، تجارب و رفتار والدین یا افراد مهم زندگی. این همانندسازی ها در شکل گیری الگوهای رفتاری تاثیرگذارند. برای مثال برخی از کودکان قربانی خشونت، قربانی و برخی دیگر آزارگر می شوند. در واقع کودکان با تمامی رفتارهای والدین خود همانند سازی نمی کنند بلکه آن ها به طور انتخابی به جنبه های خاصی از رفتار افراد مهم زندگی شان توجه می کنند. برخی از این موارد درونی شده یا همانندسازی شده به طرحواره ها و سبک هاي مقابله ایی تبدیل می شوند. البته در این فرایند خلق و خوی کودك هم نقش دارد. برای مثال کودکی با ویژگی افسرده خویی، به احتمال کم تری سبک خوش بینانه والدین و به احتمال بیش تری ویژگی های منفی والدینش را مانند منفی گرایی و خود را دست کم گرفتن درونی سازی می کند. زیرا خوش بینی و دیگر رفتارهای مثبت آن قدر مغایر طبع کودك است که کودك نمی تواند آن را جذب کند.
شما میتوانید با استفاده از سامانه طبینجا بصورت آنلاین از روانشناس خوب ما نوبت بگیرید.
